de eigen ervaring als basis van het Socratisch gesprek

Socratisch gesprek een voorbeeld

Flexibiliteit: een voorbeeld van een Socratisch gesprek

 

Een Socratisch gesprek leidt altijd tot bijzondere inzichten bij de deelnemers. Ik heb al vele mooie en zeer onverwachte uitkomsten mogen meemaken tijdens een dergelijk Socratisch gesprekken.
Hieronder een kort verslag van een bijeenkomst over flexibiliteit die ik begeleidde voor een gemeente.

Dialoog over flexibiliteit

Het MT van een gemeentelijke organisatie werkt aan een cultuur waarin flexibiliteit en aanpassingsvermogen van de medewerkers moet toenemen. In een steeds veranderende omgeving zijn deze waarden vanzelfsprekend volgens het management. Dit komt echter mondjesmaat van de grond in de organisatie. Het is te weinig zichtbaar. Het management wil een snellere gedragsverandering. Er is al eerder het nodige geïnvesteerd in organisatie-ontwikkeling, zonder echt resultaat. Aan welke knoppen kan het management draaien om wel verandering op gang te brengen? Een Socratisch gesprek om dat te onderzoeken…

Stap 1: Verkennen en oprekken*

De eerste stap van het gesprek is het onderwerp ‘flexibiliteit’ onderzoeken met de deelnemers. Het levert een scala aan opvattingen en overtuigingen op: ‘Flexibiliteit is (fysieke) speelruimte hebben’. ‘Het is ook de beweeglijkheid, de souplesse van het lichaam’. ‘Daarbij hoort mentale flexibiliteit’. ‘Dat heeft te maken met keuzevrijheid en handelingsvrijheid’. ‘Men vraagt zich af of flexibiliteit positief is’. ‘Is het een gewoonte?’.

Flexibiliteit heeft een grens. Het heeft ergens met pijn te maken als je het niet vrijwillig oppakt. Het vraagt om uit je comfortzone te komen, uit je routine. Flexibiliteit is ongebondenheid aan oude situaties, het is vrij en nieuwsgierig.

Flexibiliteit gaat niet vanzelf. Het is capabel zijn, de vaardigheden bezitten om anders te doen als de doelen veranderen.

Stap 2: Thema’s koppelen aan actuele situatie

In de tweede stap vraag ik de deelnemers het onderwerp ‘flexibiliteit’ te koppelen aan ervaringen in de organisatie. Op deze wijze komt het onderwerp dichter bij de MT-leden. Het levert direct bruikbare inzichten op voor de managers, o.a.: ‘Vergt flexibiliteit overgave?’. ‘Is flexibiliteit zonder motivatie voor een doel mogelijk?’. ‘Kan flexibiliteit over gaan in stuurloosheid?’.  ‘Is flexibiliteit een optie, een keuze?’. ‘Is er een maximum aan flexibiliteit?’.

Stap 3: Eigen ervaring als leidraad

Na een korte argumentatie en stemronde wordt besloten één vraag uit de vorige fase nader te onderzoeken. De meest relevante en spannende voor de deelnemers: ‘Levert gevraagde flexibiliteit pijn en/ of ongemak op?’

Een casus wordt gekoppeld aan deze vraag. De aanbrenger van de casus vertelt dat hem werd gevraagd om op een andere wijze cijferrapportages op te stellen. Aanleiding is een fusie met andere gemeente en het aantreden van een nieuwe directeur. Dat was niet ‘zijn plan’, de manager in de casus had net alles goed op orde, zo vertelt hij. Het was tijdelijk ongemakkelijk, eigenlijk wilde hij liever niet aanpassen. De ‘routine’ moest worden gewijzigd naar een nieuw ‘karrenspoor’. Deze gevraagde flexibiliteit ging niet zomaar vanzelf. Dat had hij niet verwacht zichzelf als manager.

Stap 4: De nuance en het inzicht

Aan de andere deelnemers wordt gevraagd hoe dat voor hen zou zijn in die situatie van de voorbeeldgever. Nadat ieder zijn standpunten heeft gedeeld en onderbouwd, wordt de conclusie getrokken dat zelfgekozen flexibiliteit eenvoudiger op te pakken is dan ‘opgelegde en gevraagde’ flexibiliteit. Die tweede lijkt toch vaak iets lastiger te zijn.

Het management besluit hierop om in gesprek met de medewerkers te gaan over de ‘opgelegde’ flexibiliteit. Blijkbaar heeft men iets over het hoofd gezien.

En verder dan dit voorbeeld

Tijdens een Socratisch gesprek worden diverse communicatieve en leiderschapsvaardigheden beoefend:

  • naar het brandpunt van een gesprek komen
  • moed tonen om te spreken: kort en bondig. Moed hebben om te zwijgen. Moed laten zien om tot andere overtuigingen te komen.
  • matig gedrag vertonen: luisteren, stilte en geduld
  • het geeft inzicht in menselijk gedrag, groepsprocessen en organisatiesystemen.
  • het ontwikkelt een open mind: nieuwsgierig en verwonderd.

 

Wil je een onderwerp of vraag oplossen?

Heb je in je MT, afdelingsafvaardiging, stuurgroep of bestuur een vraag die met behulp van een Socratisch gesprek wilt benaderen en oplossen? Neem je dan contact met mij op?. Dan bespreken we de mogelijkheden.

Een andere vorm van directe hulp is de Strategie Sessie: klankbord en advies op het raakvlak van leiderschap en organisatie.

Het Socratisch gesprek is meer gestoeld op de groep, terwijl een Strategie-sessie meer wordt aangevlogen vanuit een-op-een gesprek.

 

 

*  Ter wille van de overzichtelijkheid zijn niet alle stappen van het gesprek precies verwoord. De inhoud van de stappen is wel conform het gesprek dat heeft plaatsgevonden.